سرمايه انسانی و سرمايه اجتماعی

 

شايد مهمترين و بديع ترين تحولی که ظرف سی سال گذشته در آموزه های اقتصاد آموزش اتفاق افتاده ،پديد آمدن اين نظر بوده است که مفهوم سرمايه فيزيکی به همان معانی که در ابزارها ،ماشين آلات و ديگر تجهيزات توليدی عينيت می يابد را می توان به سرمايه انسانی نيز تعميم داد .درست همان طور که سرمايه فيزيکی با تغييرات مختلفی درمواد مختلف برای شکل دادن به ابزارهايي به وجود می آيد که کارشان تسهيل توليد است ،سرمايه انسانی هم با تغييراتی دراشخاص ايجاد می شود ، بدين معنی که اين تغييرات اخير ،مهارت ها و قابليت هايي دراشخاص پديد می آورند که آنان را قادر می سازند تا به شيوه های تازه ای عمل کنند .

به هر حال سرمايه اجتماعی از تغييراتی در روابط ميان اشخاص حاصل می شود که کنش را تسهيل می کند .اگر سرمايه فيزيکی کاملاً ملموس است و در قالب مادی قابل مشاهده ريخته می شود ،و اگر سرمايه انسانی کمتر ملموس است و در مهارت ها و دانش اخذ شده به وسيله افراد حضور دارد ، سرمايه اجتماعی به مراتب نا ملموس تر است زيرا در روابطی که در بين اشخاص برقرار است يافت می شود .همان طور که سرمايه فيزيکی وسرمايه انسانی فعاليت مولد را تسهيل می کنند ،سرمايه اجتماعی هم همين کار را انجام می دهد . برای مثال گروهی که در ميان اعضای آن وفاداری و اعتماد وجود دارد می تواند کارهای بسيار بزرگ تر در مقايسه با گروه ديگری که درميان ايشان اعتماد و وفاداری وجود ندارد انجام دهد.( تاجبخش ،55:1385)

سرمايه انسانی نشان دهنده موجودی دانش افراد يک سازمان است .کارکنان سرمايه فکری را از طريق شايستگی ،نگرش و چالاکی فکری خود ايجاد می کنند.

برکينک[1] معتقد است که دارايی انسانی يک سازمان شامل مهارتها تخصص،توانايی حل مسئله و سبکهای رهبری است. (مشبکی،13:1383)

 

 

 

 

 

 

2-1-13- ديدگاه های صاحب نظران سرمايه اجتماعی

  • به اعتقاد بورديو ،سرمايه می تواند در سه شکل مختلف خود را نشان دهد: سرمايه اقتصادی که قابل تبديل به پول بوده و در شکل حق مالکيت نهادينه شده می شود .سرمايه فرهنگی که تحت شرايط خاصی قابل تبديل به سرمايه اقتصادی بوده و در شکل مدراج تحصيلی ،نهادينه می شود . و بالاخره سرمايه اجتماعی که تحت شرايط قابل تبديل به سرمايه اقتصادی بوده و در سه شکل اصالت ،شهرت ،ممکن است نهادينه شود و ترکيب سرمايه اجتماعی را قابل تفکيک به دو عنصر می داند ،نخست خود روابط اجتماعی که به افراد اجازه می دهد تا مدعی دستيابی به منابع متعلق به معاشران خويش شوند و دوم کميت وکيفيت آن منابع (تاجبخش ، 39:1385).

بورديو جامعه شناس فرانسوی ،جزء اولين محققانی بود که به تحليل سيستماتيک ويژگی های سرمايه اجتماعی پرداخت بر اساس تعريف بورديو سرمايه اجتماعی حاصل منابع بالقوه و بالفعلی است که نتيجه مالکيت شبکه بادوامی از روابط نهادی شده بين افراد و به عبارت ساده تر ،عضويت دريک گروه است .البته سرمايه اجتماعی مستلزم شرايطی به مراتب بيش از وجود صرف شبکه پيوندهای شبکه ای می بايست از نوع خاصی ،يعنی مثبت و مبتنی بر اعتماد باشد پس سرمايه اجتماعی نوعی ابزار دسترسی به منابع اقتصادی و فرهنگی ،از طريق ارتباطات اجتماعی می باشد تأکيد بورديو برمشارکت فرد در شبکه های اجتماعی است که اين مشارکت سبب دسترسی او بر منابع و امکانات گروه می شود در ديدگاه بورديو سرمايه اجتماعی و فرهنگی ابزاری هستند برای اين که فرد سرمايه اقتصادی خود را افزايش دهد و سرمايه اجتماعی را نوعی محصول اجتماعی می داند که ناشی از تعامل اجتماعی می باشد (شارع پور،1384: 31).

ودر نهايت جايگزينی همه شکل های سرمايه را به سرمايه اقتصادی است که تحت عنوان کار انباشته انسانی تعريف می شود می داند (تاجبخش ،309:1385).

  • کلمنسرمايه اجتماعی را با کارکردش تعريف می کند .سرمايه اجتماعی شئی واحد نيست ،بلکه انواع چيزهای گوناگونی است که دو ويژگی مشترک دارند ،همهْ آنها شامل جنبه ای از يک ساخت اجتماعی هستند ،و کنش های معين افرادی را که درون ساختارهستند تسهيل می کنند .سرمايه اجتماعی مانند شکل های ديگر سرمايه مولد است ودستيابی به هدف های معينی را که در نبودن آن دست يافتنی نخواهد بود امکان پذير می سازد .سرمايه اجتماعی ،مانند سرمايه فيزيکی وانسانی کاملاً تعويض پذير نيست ،اما نسبت به فعاليت های به خصوصی تعويض پذير است . و سرمايه اجتماعی را به عنوان وجود مجموعه معينی از هنجار ها يا ارزش های غير رسمی تعريف می کند که افراد گروه که همکاری و تعاون در بين آنها وجود دارد در آن سهيم هستند و هنجارهايي که سرمايه اجتماعی توليد می کنند شامل سجايايي از قبيل صداقت ،ادای تعهدات وارتباطات دوجانبه می باشند ( کلمن ، 462:1385).

و به اعتقاد کلمن عواملی که سبب ايجاد و گسترش سرمايه اجتماعی می گردند عبارتند از: کمک ، درخواست کمک افراد از يکديگر باعث افزايش سرمايه اجتماعی می شود رفاه و فراوانی کمک دولت سبب می شود تا افراد نيازشان به يکديگر کمتر گردد ،سرمايه اجتماعی کمتری به وجود خواهد آمد .

1-ايدئولوژی اعتقاداتی مانند لزوم کمک به ديگری ،يا عمل به سود او ،سبب پديد آمدن سرمايه اجتماعی است .از اين رو آن دسته از اعتقادات مذهبی که بر ضرورت کمک و عمل به سود ديگران تأکيد دارند عامل مهمی در شکل گيری سرمايه اجتماعی محسوب می شود .

2-اطلاعات ظرفيت بالقوه اطلاعات شکل مهم سرمايه اجتماعی است که جزو ذات جدايي ناپذير روابط اجتماعی است .

3-هنجارها اگر در درون گروه اجتماعی هنجارهای مؤثر و نيرومندی مبنی بر اين که فرد بايد منافع شخصی را رها سازد و به سود جمع عمل کند وجود داشته باشد سرمايه اجتماعی شکل خواهد گرفت .(شيروانی و الوانی ، 25:1385).

3- پاتنام

پاتنام بيشتر بر تأثير سرمايه اجتماعی در سطح ملی علاقه مند می باشد اين که سرمايه اجتماعی چه تأثيری بر نهادهای دموکراتيک ودر نهايت بر توسعه اقتصادی دارد به اعتقاد پاتنام ،شبکه های مدنی از اشکال اساسی سرمايه اجتماعی محسوب می شود .اين شبکه ها ،هنجار معامله به مثل را در جامعه تقويت می کنند (شارع پور، 35:1384 ).

از نظر پاتنام سرمايه اجتماعی آن دسته از ويژگی هايي از سازمان های اجتماعی ،شبکه ها ،هنجارها و اعتماد است که مشارکت کنندگان را قادرمی سازد تا به شيوه ای مؤثرتر اهداف مشترک خود را تعقيب کنند .به بيان دقيق تر سرمايه اجتماعی از طريق افزايش هزينه ها ی بالقوه جدا شدن ،تقويت هنجارهای  مستحکم بده- بستان ،تسهيل جريان اطلاعات ازجمله اطلاعات مربوط  به شهرت کنشگران و تجسم موفقيت های گذشته سعی دارد به تحقق کنش های جمعی کمک کند .

پاتنام بين دو شکل سرمايه اجتماعی تمايز قائل می شود که عبارت است از سرمايه اجتماعی ارتباط دهنده (يا جامع) و سرمايه اجتماعی درون گروهی(انحصاری)سرمايه اجتماعی ارتباط دهنده ،افراد متعلق به تقسيمات اجتماعی متنوع را گرد هم می آورد و سرمايه اجتماعی درون گروهی ،هويت های اعضا را تقويت کرده وباعث حفظ همگنی می شود . (مبشری، 1387: 1-7) .

تعريف پاتنام از سرمايه اجتماعی شباهت زيادی به تعريف کلمن دارد .از نظر اوسرمايه اجتماعی آن دسته از ويژگی های سازمان اجتماعی است که هماهنگی وهمکاری را برای منفعت متقابل تسهيل می کند .اين ويژگی ها عبارتند از:

شبکه ها شبکه های رسمی و غير رسمی ارتباطات و مبادلات در هر جامعه ای – اعم از مدرن ،سنتی ،اقتدارگرا ،ودموکراتيک ،سرمايه داری – وجود دارند شبکه ها به صورت افقی وعمودی وجود دارند در شبکه های افقی شهروندانی عضويت دارندکه دارای قدرت و وضعيت برابری هستند در شبکه های عمودی شهروندان نابرابر مبتنی بر سلسله مراتب و وابستگی به هم پيوند دارند .کنش های افقی قوی درشبکه های مشارکت مدنی مانند انجمن ها ی همسايگی ،تعاونی ها ،باشگاه های ورزشی ، واحزاب مردمی روی می دهند .از نظرپاتنام شبکه های مشارکت مدنی از اشکال ضروری سرمايه اجتماعی اند .از نظر پاتنام هرچه ساختار سازمانی افقی تر باشد ،موفقيت نهادی آن در اجتماع بيشتر است . او شبکه عمودی يا سلسله مراتبی را فاقد توان برقراری اعتماد وهمکاری اجتماعی می داند .

هنجارهای تعاملات متقابل درگروههای اجتماعی هنجارهايي هستند که مهمترين سودمندی آنها  تقويت اعتماد، کاهش هزينه تعاملات و تسهيل همکاری است او هنجارهای تعامل را از مولد ترين اجزای سرمايه اجتماعی می داند .

اعتماد اجتماعی پاتنام اعتماد اجتماعی را ناشی از دو منبع هنجارهای روابط متقابل وشبکه های مشارکت مدنی می داند اعتماد همکاری را تسهيل می کند وهرچه سطح اعتماد درجامعه ای بالاتر باشد احتمال همکاری نيز بيشتر خواهد بود .همکاری نيز اعتماد را ايجاد می کند .از نظر او ويژگی باز توليدی سرمايه اجتماعی منجر به تعامل اجتماعی همراه با سطح بالايي ازهمکاری ،اعتماد ،بده

و بستان و روابط متقابل ،مشارکت مدنی و رفاه اجتماعی می گردد .پاتنام حضور اين ويژگی را درهر جامعه ای نشانه مدنيت آن جامعه می داند اين خصلتی است که به نظر او موجب عملکرد خوب  نهادهای دموکراتيک می گردد .(الوانی و شيروانی ،27:1385).

 

[1] Broking-

-1Coleman

-2Robert Putnam

Related articles

استناد به علم قاضی به جای اقرار و ثبوت زنای به عنف

در این رأی ، استناد شعبه 29 دیوانعالی کشور مبتنی بر این است که اگر شعبه بدوی در صدور رأی به علم خود استناد می نمود ، رأی صادره قابلیت تأیید را داشته ؛ این گونه استدلال ها مبین نظارت استصوابی دیوانعالی کشور است . 1- شرح پرونده آقایان 1- مرتضی 2- اسماعیل 3- حسن […]

Learn More

نظريه تباين ذاتي موجودات در فلسفه ابن سينا و برخي حكماي مشاء

از جمله درخشان ترين مباحث فلسفه ي اسلامي كه گامي اساسي در راستاي پرورش انديشه محسوب مي شود، مباحث وجود شناسي است. بسياري از فلاسفه ي مسلمان از جمله صدرالمتألهين شيرازي، فلسفه ي ابوعلي سينا را فلسفه اي وجودي دانسته اند؛ اگر چه«وجود» با اطلاق «حقيقت عينيه» – آنطور كه در فلسفه ي صدرايي مورد […]

Learn More

آموزش انجام پروژه های جنگو

آموزش مفاهیم جنگو   چه مباحثی در این دوره جنگو تدریس می شود؟ مدلهای جنگو متدها و ویژگی های مدل اعتبار سنجی سطح های دسترسی مدل فرم و فرم ست های Django اعتبار سنجی فرم ها فرم مدل نمایش مبتنی بر تابع (FBV) نمایش مبتنی بر کلاس (CBV) CRUD در Django (ایجاد ، حذف ، […]

Learn More

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *